Στην ψυχοθεραπεία γίνεται συχνά λόγος για τις διακοπές – διακοπές των Χριστουγέννων, του Πάσχα, του καλοκαιριού- και το πως αυτές συνιστούν αναπόσπαστο κομμάτι της θεραπευτικής διαδικασίας.

Συνήθως, όσο πλησιάζουν αυτές οι περίοδοι των διακοπών, η καθημερινότητα επιβραδύνει, τα προγράμματα αλλάζουν, οι συνεδρίες διακόπτονται ή αραιώνουν. Για πολλούς, αυτό το διάστημα συνοδεύεται από προσμονή και ανακούφιση. Για άλλους, όμως, ανοίγει ένας πιο σύνθετος ψυχικός χώρος, γεμάτος αμηχανία, ανησυχία ή και δυσφορία.

Οι διακοπές —στη ζωή αλλά και στη θεραπεία— δεν είναι απλώς ένα πρακτικό διάλειμμα. Δημιουργούν έναν ιδιαίτερο χρόνο και έναν ιδιαίτερο χώρο, μέσα στον οποίο κινητοποιούνται συναισθήματα, φαντασιώσεις και ερωτήματα που συχνά παραμένουν σιωπηλά στην ένταση της καθημερινότητας.

Οι διακοπές μέσα στη θεραπευτική διαδικασία

Η προγραμματισμένη και οριοθετημένη απόσταση ανάμεσα σε θεραπευτή και θεραπευόμενο, όπως αυτή που συμβαίνει στις διακοπές, έχει ιδιαίτερη σημασία. Δεν πρόκειται για απουσία χωρίς πλαίσιο, αλλά για μια παύση που εμπεριέχεται μέσα στη θεραπευτική σχέση.

Οι πρώτες συνεδρίες μετά τις διακοπές είναι συχνά ιδιαίτερα πυκνές. Κάποιοι έρχονται με έντονη ανάγκη να αφηγηθούν όσα μεσολάβησαν στο διάστημα της απουσίας. Άλλοι φέρνουν θυμό, απογοήτευση ή παράπονο. Υπάρχουν και εκείνοι που επιστρέφουν «ξέπνοοι», αναζητώντας έναν τόπο να ακουμπήσουν τη δυσκολία που κράτησαν μόνοι τους.

Σε αυτόν τον χωροχρόνο διακινούνται πολλά και διαφορετικά συναισθήματα: προσμονή, άγχος, φόβος εγκατάλειψης, ανακούφιση, θυμός. Όλα έχουν θέση. Η θεραπεία δεν συνεχίζεται παρά την παύση· με έναν τρόπο, συνεχίζεται και μέσα από αυτήν.

Η παύση ως ψυχική εμπειρία

Όταν η ζωή επιβραδύνει, δεν «ακούγεται» μόνο η ηρεμία. Συχνά αναδύεται ένας άλλος, εσωτερικός θόρυβος: σκέψεις που δεν ειπώθηκαν, συναισθήματα που αναβλήθηκαν, ερωτήματα που έμειναν σε εκκρεμότητα.

Η παύση μας εκθέτει στον εαυτό μας. Μας φέρνει πιο κοντά σε όσα συνήθως καλύπτονται από το πρόγραμμα, τις υποχρεώσεις και τον συνεχή ρυθμό της δράσης. Και αυτή η έκθεση μπορεί να κινητοποιεί άγχος. Δεν είναι σπάνιο, τότε, να προσπαθούμε να εξηγήσουμε γρήγορα ό,τι αναδύεται, να το τακτοποιήσουμε, να το αποφύγουμε.

Ίσως, όμως, η παύση να μας καλεί σε κάτι διαφορετικό: να αφουγκραστούμε τη δυσφορία αντί να τη σβήσουμε, να της δώσουμε χώρο αντί να την ερμηνεύσουμε πρόωρα.

Τέσσερις όψεις της παύσης

Η παύση δεν είναι μία ενιαία εμπειρία. Μπορεί να ιδωθεί από διαφορετικές πλευρές, καθεμία από τις οποίες φωτίζει κάτι από τον τρόπο που στεκόμαστε απέναντι στον εαυτό μας και στους άλλους.

1. Η παύση και η αμηχανία
   Στην αρχή, η παύση συχνά μας αφήνει εκτεθειμένους. «Τι να κάνω με τον εαυτό μου;» Αν αντέξουμε τη σιωπή χωρίς να τη γεμίσουμε βιαστικά, μπορεί να αρχίσουμε να ακούμε όχι όσα φωνάζουν, αλλά όσα συνήθως ψιθυρίζουν.
2. Η παύση ως ενεργή πράξη
   Σε αντίθεση με αυτό που συχνά πιστεύεται, η παύση δεν είναι αδράνεια. Είναι μια εσωτερική εργασία. Το να μείνουμε αντί να φύγουμε, να αντέξουμε την ακινησία, συχνά απαιτεί περισσότερη ψυχική ενέργεια από το να συνεχίσουμε να κινούμαστε. Είναι μια κίνηση προς τα μέσα.
3. Η παύση ως σχέση
   Ο τρόπος που στεκόμαστε μέσα σε μια παύση μοιάζει συχνά με τον τρόπο που στεκόμαστε και στις σχέσεις μας. Ανοιγόμαστε ή κλεινόμαστε; Εμπιστευόμαστε ή ανησυχούμε; Η παύση μπορεί να αποκαλύψει τι αντέχουμε να μοιραστούμε και τι φοβόμαστε να συναντήσουμε.
4. Η παύση και ο χρόνος
   Η παύση δημιουργεί μια μικρή ρωγμή στον χρόνο. Έναν χρόνο λιγότερο προσανατολισμένο στη δράση και περισσότερο στο βίωμα. Μια στιγμή όπου δεν χρειάζεται να κάνουμε, αλλά απλώς να υπάρχουμε.

Οι διακοπές και η παύση —είτε μέσα στη θεραπεία είτε στη ζωή— δεν έρχονται για να διακόψουν κάτι ουσιαστικό, αλλά συχνά για να το αναδείξουν. Μας φέρνουν αντιμέτωπους με την έλλειψη του Άλλου, με το κενό, με τον χρόνο που δεν είναι γεμάτος.

Και ίσως, μέσα από αυτή τη συνάντηση, να γίνεται δυνατή μια εμπειρία ιδιαίτερα σημαντική: να διαπιστώσουμε ότι μπορούμε να «καθίσουμε» με την απουσία, να τη σκεφτούμε, να τη βάλουμε σε λόγο — και τελικά να αισθανθούμε ότι τίποτα δεν καταστρέφεται από αυτήν. Αντιθέτως, κάτι μπορεί να συνεχίσει να δουλεύει σιωπηλά.